Sudoku çözme teknikleri: gizli tekten çift adaylara

Dokuza dokuzluk ızgaranın her satırına, her sütununa ve her üçe üçlük kutusuna 1'den 9'a kadar rakamlar birer kez yerleşir. Sudoku çözme teknikleri, bu tek kuralı farklı açılardan okumanın yollarıdır. Kolay seviyede gözle tarama yeter. Zor seviyede adayları not almadan ilerlemek giderek zorlaşır.

Simon Tatham'ın geliştirdiği Sudoku her açılışta yeni bir ızgara üretiyor ve bu ızgaraların hepsi tahmin gerektirmeden çözülebiliyor. Bunun pratik bir sonucu var. Takıldığında bir rakamı rastgele denemen gerekmez, çünkü gözden kaçırdığın bir mantık adımı mutlaka vardır. Zorluğu çok kolaydan son derece zora kadar seçebildiğin için teknikleri sırayla, her seviyede yenisini ekleyerek öğrenebilirsin.

Sudoku

Bulmaca Mobilde oynanır

Dokuza dokuzluk ızgarada her satıra, her sütuna ve her üçe üçlük kutuya 1'den 9'a kadar rakamları birer kez yerleştiriyorsun. Bu Sudoku sürümü her sef...

Oyna

Sudoku'da rakam girme, not alma ve geri alma

Önce bir kare seçersin. Fareyle tıklayabilir ya da ok tuşlarıyla kareler arasında gezebilirsin. Rakamı klavyeden veya ekrandaki tuş takımından girersin, Sil ya da Backspace ise rakamı kaldırır. Oyun telefonda ve tablette dokunarak da oynanıyor; dikey ya da yatay tutman fark etmez.

Tekniklerin yarısı kalem notlarına dayandığı için en önemli kontrol sağ tık. Bir kareye sağ tıkladığında, dokunmatik ekranda ise uzun bastığında kare not moduna geçer. Bu modda aday rakamları küçük boyutta yazarsın. Hatalı hamleleri geri al ile düzeltirsin ve geri almanın sınırı yok.

Tek aday: kareye yalnızca bir rakam sığıyorsa

Boş bir kare seç ve onun satırına, sütununa, kutusuna bak. Üç bölgede görünen rakamları zihninde ele. Geriye tek rakam kalıyorsa o kareye yalnızca o gelebilir. İngilizce kaynaklarda buna naked single denir.

Bir örnek: karenin satırında 1, 2, 5 ve 8, sütununda 3, 6 ve 9, kutusunda da 4 var. Elenmeyen tek rakam 7, dolayısıyla kare 7 olur.

Teknik en hızlı sonucu kalabalık bölgelerin kesişiminde verir. Altı yedi rakamı dolmuş bir satır, yine dolu bir sütunla kesişiyorsa ilk bakacağın yer orası. Her yerleştirdiğin rakam komşu karelerin adaylarını azaltır. Bu yüzden tek adaylar zincirleme gelir: bir kare çözülünce yanındaki de çoğu zaman tek adaya iner.

Gizli tek: rakamın girebileceği tek kare

Tek aday kareden rakama bakar, gizli tek (hidden single) ise tersini yapar. Bir rakam seç (örneğin 5) ve tek bir kutuya odaklan. Komşu satır ve sütunlardaki her 5, o hattın bu kutudaki karelerini 5 için kapatır. Kutuda 5'in girebileceği tek kare kalıyorsa 5 oraya yazılır.

Gizli teki bulmak için karenin aday sayısının düşmesini beklemen gerekmez. Kare dört beş aday taşırken bile bir rakam oraya kilitlenmiş olabilir. Aynı mantık satır ve sütunda da geçerli: bir satırda 8'in girebileceği tek kare varsa bu da gizli tektir.

Çift adaylar: iki kare, iki rakam

Notları yazdıktan sonra çift adayları görmek kolaylaşır. Bir bölgedeki boş karelerin hepsine adaylarını yaz. Aynı satırda, sütunda ya da kutuda yalnızca {3, 7} taşıyan iki kare bulursan, bu iki rakam o iki kareye paylaştırılmak zorundadır. Hangisinin nereye gideceğini henüz bilmesen de 3 ile 7'yi bölgenin diğer karelerinin notlarından silebilirsin.

Çift adaylar doğrudan rakam yazdırmaz, notları inceltir. Asıl kazanç bir sonraki adımda gelir: silinen adaylar başka bir kareyi tek adaya düşürür ya da yeni bir gizli tek açar. Aynı mantık üç kare için de çalışır. Üç kare aralarında yalnızca üç rakamı paylaşıyorsa bu üç rakam bölgenin geri kalanından silinir.

Tersinden bakınca gizli çift çıkar. Bir bölgede iki rakam yalnızca aynı iki karede görünüyorsa, o iki karedeki diğer bütün adayları temizleyebilirsin.

Kutu-satır etkileşimi: kesişimdeki üç kare

Bu teknik bir kutunun bir satırla ya da sütunla kesiştiği üç kareye odaklanır. Diyelim ki bir kutuda 4'ün adayları yalnızca tek bir satırda duruyor. Demek ki 4 o kutuda mutlaka bu satıra yerleşecek. O hâlde aynı satırın kutu dışında kalan karelerinden 4'ü silebilirsin.

Ters yönü de çalışır. Bir satırda 4'ün adayları yalnızca tek bir kutunun içinde kalıyorsa, o kutunun öteki satırlarındaki 4 notları silinir. İngilizce kaynaklarda ilki pointing, ikincisi box/line reduction adıyla geçer.

Notlar dolu olduğu hâlde çift aday çıkmıyorsa sıradaki bakılacak yer burasıdır. Bulmaca oyunlarından Keen: Sayı Kafesi'nde kutu olmadığı için bu teknik işlemez, ama tek aday ve çift aday mantığı orada da aynen geçerlidir.

Hangi tekniğe ne zaman geçmeli?

Takıldığın her noktada şu sırayı izle:

1. Her rakam için dokuz kutuyu tarayıp gizli tekleri topla.
2. Kalan karelerde tek aday ara. Yeni bir rakam yerleşince birinci adıma dön.
3. İkisi de tükenince boş karelere aday notlarını yaz.
4. Notlarda çift ve üçlü adayları bulup gereken silmeleri yap.
5. Kutu-satır etkileşimiyle notları incelt ve her silmeden sonra yeni bir tek aday ya da gizli tek doğup doğmadığına bak.

Kolay ızgaralar genellikle ilk iki adımla biter. Orta seviyede notlar devreye girer. En zor seviyelerde bu dört teknik tek başına yetmeyebilir. O noktada X-wing gibi birden çok satırı birlikte okuyan yöntemlere ihtiyaç duyabilirsin.

Çapraz ve yapboz sürümlerinde neler değişir?

Çapraz kurallı sürümde iki ana köşegenin de 1'den 9'a bütün rakamları içermesi gerekiyor. Köşegenler böylece yeni bir bölge türüne dönüşür ve gizli tek ile çift adayı onların boyunca da arayabilirsin. Ortadaki kare iki köşegenin de üzerinde olduğundan aynı anda dört bölgeye bağlı. Adayları en hızlı orada azalır, bu yüzden ilk taramayı oradan yapmak mantıklı.

Yapboz sürümünde kutular kare yerine düzensiz parçalardan oluşuyor. Kutu-satır etkileşimi burada da geçerli, ama bir parça birkaç satıra yayılabildiği için kesişimi kare kare izlemen gerekir. Alışkanlıkla üçlü blok aramak yerine parçanın gerçek sınırını takip et.

Sık yapılan hatalar

• Notları güncellememek. Bir rakam yerleştirdiğinde aynı satır, sütun ve kutudaki notlardan o rakamı silmezsen eski adaylar seni sahte bir çift adaya götürür.
• Notları çok erken doldurmak. Kolay bir ızgarada bütün kareleri notla doldurmak taramayı yavaşlatır.
• Yalnızca son rakamı silmek. Yanlış bir rakam fark ettiğinde ondan sonra yazdıkların da o hataya dayanıyor olabilir. Geri al ile hatanın başladığı yere kadar dön.

Taramayı hızlandırmak istiyorsan orta seviyede bir ızgara aç ve rakamları sırayla bitir. Bütün 1'lerin yerini bulmadan 2'ye geçme, her yeni 1 yerleştiğinde de kalan kutulara yeniden bak.